فاجعه قریب الوقوع فرهنگی

سیدناصر هاشم زاده

اشاره:




نوع مطالب از طرف صدا و سیما به گونه­ای است که بیم آن می­رود مفاهیم ارزشی عوام­زده بشود و این عوام­زدگی موجب شود که در نوع ارائه مفاهیم ارزشی، خرافه­ها جای حقایق را بگیرند. مخصوصاً در سریالهایی که در ماه رمضان نشان دادند این مسأله بیشتر نمود داشت. برنامه هایی که بین خرافه و حقیقت دور می­زند، یعنی اگر بخشی از آن هم اگر حقیقتی را دارا باشد حداقل نحوه ارائه آن عوامانه است. به تصویر کشیدن برخی مفاهیم و فضایل که خاص بین اهل معنا و معرفت باشد، به دید عموم و طرح آن به صورت سطحی و گاه بسیار مبتذل، خیلی بیمناک است برای این قضایا باید هشدار داد. فکر می­کنم که مسئولان امر آن قدر ساده انگاری کردند که فکر می­کنند احساسات بومی برای جذب نظرات در قضایای مذهبی می­تواند به مذهب کمک بکند، در حالی که اینها آفت مذهب است. مذهب اگر از جایی ضربه خورده، از همین جاها بوده است. اگر چه ممکن است حقایقی مطرح شود، ولی وقتی حقایق به خوبی مطرح نشوند، همانند حمله به حقایق است. دفاع بد از حملات دیگران مخربتر است.
بحث دیگر این است که مسائل هنری و مفاهیم دینی در صدا و سیما، مختص این ماجرا شده است که فیلمهای ماورائی نشان بدهند و تفاسیر عجیب و غریبی از این فیلمهای ماورایی داشته باشند. نگاه اکثر این فیلمها هم هالیوودی است و گویی اینکه هالیوود نشسته اند که فیلمهای مختص دینی بسازند. همین شرکت آمریکایی فیلم دینی می­سازد که ما در اینجا تعدیلش بکنیم. این هم آسیبی است که می خواهند از فیلمهای هالیوودی و به تقلید از آن مفاهیم دینی را به تصویر درآورند چرا که بسیاری از این فیلمها، یک سری معنا و مفاهیمی را بیان می­کنند ولی فاقد مفهوم اصلی دین یعنی خداپرستی هستند. آنچه که در این فیلم حضور ندارد، مفهوم و معنای اصلی خداوند است که مایه اصلی و جوهره ادیان است. لذا باید بیشتر روی این نکته دقت شود. مخصوصاً در تحلیل هایی که نسبت به فیلم می­شود. تحلیل ها بسیار آبکی، مبتذل و گاه دور از حقیقت است.
خدمات صدا و سیما هم این است که سعی­شان این است که مفاهیم دینی را ارائه کنند ولی طرح مسائل دینی به این حد افراطی اصلاً نمی­تواند مفید باشد و اصلاً مفید نیست. مانند ماجرای آن فرد یهودی یا آن اهل کتاب تازه مسلمان نشود که مسلمان همسایه، از صبح او را به مسجد برده و تا شب نگاهش داشته بود دائم نماز می­خواندند. صبح خواندند گفتند ظهر نزدیک است پس تا ظهر باشیم و همینطور تا شب.
نمی­توان که همیشه قضایا را به این سمت پیش برد. اینگونه رویکردها و نگاهها آسیب رسان است. فکر می­کنم سعی شده و می­شود که بدرستی، مفاهیم دینی را عرضه کنند ولی باید هشدارهایی داد که این طرحها و برنامه­ها به ابتذال نگراید.
اما راهکاری که به ذهن می رسد این است که من فکر می­کنم که دین را باید در قضیه تقسیم اصلی، فقه اکبر و فقه اصغر بررسی کرد. یعنی آن چیزی که مسئله شریعت و فقه است، باید حوزه آن را جدا کرد از آن چه که دین به معنی فقه اکبر است. اگر مقداری این حوزه­ها از هم جدا بشود، فکر می­کنم صدا و سیما هم توفیق حاصل کند. ما متأسفانه در این مسائل آنقدر قاطی می کنیم که این قاطی شدنها موجب اختلاط در معانی بشود. یعنی آنچه که تا به حال انجام گرفته، دور شدن از حقیقت و روح مفاهیم دینی و مبتذل کردن قضایا است. خیلی رک و راست بگویم و با صدا و سیما تعارف نکنم که بیایند روی همین فیلمها که نمایش دادند، صریح صحبت کنند. نه اینکه به صورت تعارفی، این آقا بگوید خوب ساخته و دیگری بگوید خوب نساخته­اند. در این فیلمها یک سری مفاهیمی به بازی گرفته شدند. این مفاهیم به این دلیل که در ذات خودش حقیقتی دارد، نباید به بازی گرفته شود. اینطوری نیست که فردی مثل نقل و نبات، کرامات و معجزه و شفا بدهد. این چیزهایی که الآن نشان می دهند کار را به جاهای دیگری می­کشانند که خطرات بعدی اش زیاد است. شما چند نفر را سراغ دارید که دین و قضایای دینی را به این شکل شناخته باشند و با این شکل دین را قبول کرده باشند؟ دین که همهاش اینها نیست. اینها محصول خاصی است که در مراحل خاصی هم مطرح شود. صدا و سیما یک دفعه سراغ چنین قضایایی می­رود و این قضایا را با یک رنگ و لعاب بسیار ساده سینمایی با کمک کامپیوتر و تصویر پردازیها به خورد مخاطب می­دهد. اینطور که نمی­شود. همه مخاطبان صدا و سیما عوام نیستند، اکثرشان هم می­فهمند و می رنجند. این خطرناک است. وقتی این خطر درک نشود، می­بینید یک سری معانی به بازی گرفته شده است و دیگر نمی­توانید ادامه اش بدهید! ادامه­اش هم بدهید، نهایت ادامه­اش کجاست؟ تا کی می­خواهید این راه را ادامه بدهید؟ این که نحوه ارائه مفاهیم دینی نیست. مفاهیم دینی، اعتقاد به خداوند، اعتقاد به قیامت، نبوت، امامت و عدل است که طرح آن در تاریخ ما، طرح ساده­ای نبوده است. در کدام کتاب اعتقادات، مسایلی را که الآن در صدا و سیما مطرح می­کنند و به تصویر کشیده می­شود، می­بینید. اینها ما را به جاهایی می­کشاند که بعد نگهداری آن سخت است. راهکار اساسی این است که در هر رشته­ای، باید اهل فن حضور داشته باشند. کسانی که اهلیت دارند مسئولیت داشته باشند. چون مدیریتهای ما سفارشی و منصوبی است، می­بینید آدمها در جاهایی قرار می­گیرند و مسئول می شوند که تجربه ندارند یا آموزش ندیده اند. آن جا که می روند، تازه بعد از مدتی یک چیزهایی هم در آنجا یاد می­گیرند. یک چيزي را از قبل یاد نگرفته­اند که آنجا قرار بگیرند. این مشکل ماست. لذا خیلی از استعدادها به هدر می­روند و خیلی ها هم که حقشان نیست در جاهایی قرار می­گیرند که اهلیت و شایستگی و صلاحیتش را ندارند. این مشکلات هم از نااهلی افرادی است که در یک جاهایی قرار می­گیرند. نمی­خواهم بگویم همه اینطوری­اند ولی اصولاً در جامعه اینطوری است. اگر بخواهیم همینطوری پیش برویم، فاجعه بزرگی برای آینده فرهنگی ما خواهد بود. در این انقلاب، حداقل در زمینه فرهنگی ادعا داشتیم و ادعاهایمان در جهان بیشتر فرهنگی بوده است. ما آن زمان که ادعاهای دیگری نداشتیم. ممکن است در آینده ادعای علمی پیدا کنیم ولی فعلاً که نداریم. فعلاً که ساخت دوچرخه­مان با چین تایپه(تایوان) است! اما به لحاظ فرهنگی که نمی­گفتیم کم داریم. حالا مثل این که کم آورده­ایم. تمام فیلمهای ماورایی و هالیودی که در تلویزیون به نمایش در می آید به لحاظ تکنیک، معنا، کادر، فیلم­سازی، فیلم­نامه و بقیه ملزومات، از همه چیزهایی که صدا و سیما می­سازد، برتر است حتی در معنا! کارشناسان شان می­نشینید، متخصصها تحلیل می­کنند، برای این فیلمها جلسه می­گذارند، بعد ذیل آنها، یک فیلمها و سریالهایی شبیه آنها می سازند. و از جهات مختلف مثل کارهای رایانه­ای، فیلم­نامه، شخصیت­سازی و فیلم­سازی ضعیف است. بعد هم می­خواهند رقابت هم بکنند. در عرصه فرهنگ ما حرفهای گنده­تری داریم و آنها را می­خواهیم بزنیم. ما می­گفتیم حداقل در این مورد، حرفی برای گفتن داریم. ما الآن چه حرفهایی برای گفتن داریم؟ فکر می­کنم اهلش باید بنشیند و جمع شوند، دلسوزانه نسبت به حال مملکت و وضعیت جوانانش راه حل اجرایی ارائه بدهند وگرنه جوانان را که نمی­شود با این حرفها دیندار نگاهشان داشت. اگر هم دیندار ماندند، به خاطر یک سابقه بزرگ سنتی و فرهنگی گذشته ­است و ما حداقل آن را خراب نکنیم.

در این فیلمها یک سری مفاهیمی به بازی گرفته شدند. این مفاهیم به این دلیل که در ذات خودش حقیقتی دارد، نباید به بازی گرفته شود. اینطوری نیست که فردی مثل نقل و نبات، کرامات و معجزه و شفا بدهد. این چیزهایی که الآن نشان می دهند کار را به جاهای دیگری می­کشانند که خطرات بعدی اش زیاد است