خانه  |  مجلات  |  کتاب  |  اخبار  |  گزارش ها  |  گفتگوها  |  مقالات  | پديدآورندگان

محصولات  |  کتاب رايگان  |  جستجو  |  ارسال کارت الکترونيکي  | وبلاگ  |ویژه نامه

حوزه هنری  |  آلبوم عکس  |  آیینه نشر  |  تالار افتخارات  |  درباره ما  |  ارتباط با ما

خانه » مجلات

 

مادر گريم ايران

پوپك سلحشور

 

استاد مهين ميهن، تحصيلات خود را در زمينه زيباشناسي (چهره) گريم براي صحنه شامل: تئاتر، اپرا، باله و گريم براي دوربين شامل: سينما، تلويزيون، عكاسي (پرتره) مانكن، ساخت انواع ماسك را در كشور فرانسه گذرانده، مدت هشت سال تحصيل و كار در پاريس فعاليت داشته است. پس از مراجعت به ايران از سال 1355 سرپرستي واحد گريم و ماسك مركز هنرهاي نمايشي وزارت ارشاد اسلامي را به عهده داشته است، وي مدت دو سال براي اپرا و باله در تالار رودكي كار كرده و پس از پيروزي انقلاب اسلامي همكاري خود را با گروه‌هاي تئاتر آغاز و در طول سال‌ها كار، ده‌ها نمايش را طراحي گريم و ماسك كرده است. ايشان غير از كلاس‌هاي گريم وزارت ارشاد اسلامي مدت 24 سال است كه مدرس اين رشته كارشناسي و كارشناسي ارشد در دانشكده‌هاي: هنرهاي زيبا (پرديس) گروه تئاتر دانشگاه تهران، دانشكده سينما و تئاتر هنر، فرهنگسراي نياوران، دانشگاه هنر تربيت مدرس، مجتمع دانشگاهي اسلامي، دانشكده هنر دانشگاه آزاد اسلامي و سرپرست كلاس‌هاي حوزه هنري بوده است.
او نخستين زن طراح هنرمندي است كه در سال 67 به اخذ دكتراي هنر نائل آمد. ايشان در وزارت فرهنگ و هنر اسلامي در كميته فرعي تئاتر، جهت برنامه‌ريزي اين رشته فعاليت دارد و طراح برنامه آموزش كارداني پيوسته رشته تئاتر گرايش (ماسك و گريم) است. در سال 73 جزء هيئت ژوري سيزدهمين جشنواره تئاتر فجر بود و در روز جهاني تئاتر در سال‌هاي 79، 82 و 84 از ايشان به عنوان طراح و مدرس قدرداني شد.
در طول اين سال‌ها بسياري از دانشجويان بااستعداد خود را آموزش داده و به جامعه هنر ايراني معرفي كرده است. پنجمين چاپ كتاب (گريم براي تئاتر) از سوي انتشارات جهاد دانشگاهي از تأليفات اوست كه در سراسر ايران تدريس مي‌شود.
او در سال 79 به تقاضاي خود بازنشسته شد ولي همچنان در دانشگاه تهران هنرهاي زيبا (پرديس) و دانشگاه هنر سينما و تئاتر به آموزش گريم تئاتر و سينما مشغول است و به او لقب مادر گريم ايران داده شده است.
تعريف گريم از ديد شما چيست؟
در گذشته، رشته گريم به دو نوع كلي تقسيم مي‌شد ولي امروز بسيار گسترده‌تر از گذشته شده است. گريم صحنه، شامل: تئاتر، اپرا و باله، گريم و دوربين شامل تلويزيون، سينما و عكاسي رنگي و سياه و سفيد است. نوعي گريم كه از سر تا پاي بازيگر با رنگ‌هاي مايع كار مي‌شود و كاربرد آن براي اپرا، باله و تئاترهاي مدرن است كه BADY ART ناميده مي‌شود. اين نوع گريم را مي‌شود بر بازيگر كاملاً پوشيده با لباس مناسب، كار كرد.
گريم FASHION يا مد: كه اغلب بر چهره‌ مانكن‌ها زن و مرد كار مي‌شود. گريم در سازمان‌هاي امنيتي كشورها كه ظريف‌ترين گريم محسوب مي‌شود. براي مثال: براي فروشندگان مواد مخدر مأمور چهره خود را تبديل به يك آدم معتاد مي‌كند.
گريم جهت چهره سياستمداران: در گذشته در مقابل دوربين به چهره سياستمداران فقط ف‍ُن زده مي‌شد ولي امروزه در غرب، مشاهده مي‌كنيم كه سياستمداران براي نشان دادن چهره جوان‌تر و شاد گريم‌هاي غليظ بر چهره دارند.
گريم در راهپيمايي‌ها و در استاديوم ورزشي بر چهره‌ جوانان ديده مي‌شود. گريم بر چهره كودكان مهدكودك و دبستاني در خيابان‌ها به چشم مي‌خورد كه نقش حيوانات و گل‌ها را بر چهره دارند.
گريم براي فيلم‌هاي سوررئال1 با شخصيت‌هاي عجيب و غريب افكت گريم2 كه بر قسمتي از بدن ساخته‌شده بازيگر يا مانكن ساخته شده انجام مي‌شود، مانند منفجر كردن سر، قطع كردن دست و پا و دو نيم كردن بدن و غيره...
آيا گريم همان MAKE UP است يا تفاوت‌هايي دارد؟
واژه MAKE UP انگليسي به معناي آرايش براي چهره است. آرايش چهره، خود رشته‌اي ظريف و هنري است كه شامل آرايش روز، عصر، شب و عروس است كه در آرايشگاه توسط آرايشگر، انجام مي‌شود.
در بعضي از فيلم‌هاي خارجي به جاي واژه گريم، واژه MAKE UP ARTISTIC به معناي آرايش هنري، استفاده مي‌شود. همچنين در زبان فرانسه واژه MAQIALLAGE به معناي آرايش است كه گاهي MAQIALLAGE ARTISQUE به معناي آرايش هنري جايگزين مي‌شود.
از چه هنگام گريم با آدمي همراه شد؟
بشر، با هويت فردي در دوران‌هاي گذشته، جهت شكار و غلبه بر ترس از خاك، عصاره گياهان، خاكستر چوب و رنگ‌هاي معدني بر چهره و بدن استفاده كرده، سپس با سازگار كردن خود از هويت فردي به هويت گروهي و اجتماعي در مراسم آييني و مذهبي كه با باورهايي چون انيميسم3، اساطير، نيايش اجداد، طلب باران، باروري، تدفين، كشاورزي، شمن4، جادوگري و... با رنگ بر چهره ديدن حركات يا رقص با ابزار ابتدايي موسيقي شركت مي‌كرد. گاه براي ماندگار شدن رنگ بر بدن با ابزار ساده رنگ‌ها را بر بدن خال‌كوبي يا نقش‌هايي بر پوست چهره و بدن حك مي‌كرد. او نه‌تنها از رنگ، خال‌كوبي، حك كردن بر چهره و بدن سود مي‌برد بلكه با پوشاندن چهره از برگ درختان، الياف اسكلت سر، پوست و پشم حيوانات با ماسك آشنا شد. آن‌ها را با پر، شاخ تزيين مي‌كرد و در مراسم شركت مي‌جست. هويت تئاتر و بازيگر از اين مراسم شكل مي‌گيرد. در طول تاريخ، بازيگر، جهت نقش‌آفريني از گريم و ماسك استفاده كرده است و گريم و ماسك، هر دو يك عمل را بر چهره بازيگر انجام مي‌دهند و آن استتار كردن هويت اصلي بازيگر است. گريم با رنگ و ماسك پوششي از كاغذ، مقوا، باند گچ، پارچه، اسفنج، پوست، چرم، مواد پلاستيك و...
بازيگري با گريم با بازيگري با ماسك كاملاً متفاوت است.
از چه هنگام گريم به طور حرفه‌اي وارد ايران شد؟
در دوران قاجار نفوذ تئاتر غرب مشاهده مي‌شود. در اين دوره آثار مولير ترجمه مي‌شود. اولين شركت نمايشي به نام فرهنگ تأسيس مي‌شود. پس از مشروطيت با پيوستن هنرمندان تئاتر و نويسندگان اولين تئاتر به نام تئاتر ملي تأسيس مي‌شود و فعاليت تئاتر شروع مي‌شود. در اين دوران، گريم با تكنيك و لوازم امروزي كار نمي‌شد. اغلب خود بازيگران گريمور بودند. موادي از چربي خوك، رنگ‌هاي معدني و موم سفيد را مخلوط مي‌كردند و برايش ريش و سبيل پشم طبيعي حيوانات را به كار مي‌بردند و بر چهره شخصيت‌پردازي مي‌كردند. گريم حرفه‌اي و عنوان گريمور را بايد مابين 50 يا 60 سال پيش بدانيم و از استادان اين رشته كه بازيگر هم بوده‌اند مرحوم آقايان: ميرزا سيد علي‌خان نصر، ميرعمادي، تيمور كنعاني و اكبر مشكين نام ببريم. روحشان شاد.
گريم در تئاتر را مشكل‌تر مي‌دانيد يا در سينما را، تفاوتشان چيست؟
گريم تئاتر و سينما هركدام داراي تكنيك، رنگ و شيوه كار خاص هستند و كلاً با هم تفاوت دارند. در تئاتر، چهره براي ديدن از دور كار مي‌شود و در سينما درست عكس آن است. چشم دوربين بسيار حساس است و كوچك‌ترين زائده بر چهره را ثبت مي‌كند. چنانچه گريمور آشنايي به هر دو شيوه داشته باشد هر دو نوع گريم براي او آسان خواهد بود. ف‍ُن‌ها در تئاتر رنگي‌تر و براي سينما كدر و خنثي هستند. بر صحنه تئاتر چهره بازيگر بي‌رنگ، مسطح، چشم و ابروان در هم جلوه مي‌كند. ف‍ُن تئاتر به چهره زده مي‌شود تا رنگ طبيعي به آن بدهد با ايجاد سايه و روشن، چهره‌ داراي حجم مي‌شود چشم و ابروان كاملاً از هم با كمك رنگ باز مي‌شود. چنانچه كارگرداني شخصيت‌سازي نخواهد و نورهاي بي‌شماري براي نمايش در نظر بگيرد اين گريم ساده و مناسب است.
به طور كلي در مقابل دوربين چهره بي‌رنگ، چربي پوست ايجاد انعكاس و رنگ‌ دندان‌ها و چشم‌ها درخشان‌تر از پوست و سايه و نامتعادلي چهره تشديد مي‌شود.
بر چهره، ف‍ُن بر اساس رنگ پوست و سايه‌روشن با درجه‌بندي ف‍ُن‌ها كار مي‌شود.
گريم سينما سياه و سفيد متفاوت از رنگي است در اين نوع گريم هدف بر چهره ايجاد تضاد سايه‌هاي دودي از كم‌رنگ تا پ‍ُررنگ است در صورتي كه در گريم سينما رنگي كم كردن تضاد، ايجاد تصوير نرم و اشباع‌زدايي رنگ‌هاست. هر دو نوع گريم صحنه و دوربين داراي مبحث‌هاي مشترك هستند مانند آناتومي چهره، سر و بدن. شناخت چهره، تعاد‌ل‌سازي، نامتعادل‌سازي، پير كردن، جوان كردن، ريش و سبيل بافي، كاشت مو، تكه‌سازي و ساخت اعضاي بدن مانكن. افكت گريم براي سينما به كار گرفته در غرب طراح گريم اغلب در كنار فيلم‌بردار است چون طراحي چهره كه او انجام داده است بر مبناي فضاي داخلي، بيروني، حركت دوربين، زواياي مختلف، برطرف كردن انعكاس بعضي از رنگ‌هاي دكور، لباس كه بر چهره مي‌تابد است.
چقدر گريم در پيشبرد قصه نمايش تأثيرگذار است؟
چنانچه نمايشنامه‌اي بر اساس نژاد اروپايي، آفريقايي يا روس براي مثال نمايش‌هاي چخوف اجرا شود. بدون تغيير چهره بازيگر به نژاد مورد نظر آيا اين نمايش تأثير خواهد گذارد؟ يا نمايشنامه‌اي تاريخي كه زندگي شخصيت است و بايد چهره بازيگر كاملاً شبيه شخصيت نمايشنامه باشد چنانچه چهره شبيه‌سازي نشود تأثير نمايش بر تماشاگر بسيار كم است. بنابراين گريم مي‌تواند بسيار بر قصه نمايش تأثير بگذارد.
به طور كلي گريم براي تئاتر بر اساس سبك و نوع نمايش به كار گرفته مي‌شود براي مثال يك نمايش رئال، از ديدگاه زيبايي‌شناسي بر حقيقت استوار است در اين نوع نمايش دكور، لباس و گريم بايد كاملاً حقيقي كار شود شخصيت‌سازي كاملاً طبيعي انجام مي‌پذيرد. ابداً از كلاه‌گيس يا ريش و سبيل كاموا و غيره استفاده نمي‌شود. موها، تماماً از جنس موي طبيعي است. گريم نمايش كلاسيك، با نمايش رئاليست متفاوت است تا حدودي از رنگ لباس‌ بر چهره كار مي‌شود، امروزه براي نمايش‌هاي كلاسيك از گريم ماسك استفاده مي‌كنند. گريم ماسك، گريمي است كه با رنگ‌هاي غليظ بر چهره شخصيت‌سازي مي‌شود و چهره، ماسك‌مانند جلوه مي‌كند و به تئاتر كلاسيك ابهت و زيبايي مي‌بخشد و براي مثال گروتسك نوعي نمايش است كه از ديدگاه زيباشناسي بر مبناي نامتعادل‌سازي است چنانچه گريم يا ماسك، لباس، دكور، بازي‌ها حتي موسيقي آن عادي باشد تأثيري بر تماشاگر نخواهد گذارد. بايد تمام عوامل نامتعادل، غلوشده كار شود. با مثال‌هاي كوتاهي كه ذكر شد گريم حتي بدون شخصيت‌پردازي مي‌تواند در پيشبرد قصه نمايش تأثير گذارد.
رابطه گريم با شخصيت‌پردازي در چيست؟
يكي از مبحث‌هاي مهم رشته گريم، شخصيت‌پردازي است. بر چهره بازيگر مي‌توان از ده تا صد درصد شخصيت‌پردازي كرد. زماني كه چهره بازيگر با نقش او هم‌خواني داشته و در ارائه نقش، ميميك و حالات مسلط باشد با گريم ميميك و حالات چهره او تشديد مي‌شود در اينجا ده درصد به بازيگر كمك شده است. برعكس بازيگر را مشاهده مي‌كنيم كه نقش او كاملاً با چهره متفاوت و در نقش‌آفريني ضعيف است، بايد شخصيت مورد نظر صد درصد بر چهره او كار شود يا در نمايش تاريخي بازيگر نقش شخصيت مهمي از تاريخ را ارائه مي‌دهد كه بايد چهره كاملاً شبيه‌سازي شود در اين مرحله، نيز صد درصد شخصيت‌پردازي مي‌شود.
هر چهره داراي حالات مثبت و منفي است با مطالعه و بررسي بر چهره مشاهده مي‌كنيم هر چهره داراي رمز و راز است. طراح گريم با مطالعه دقيق بر چهره بازيگر، شناخت حالات مي‌تواند شخصيتي مورد نظر را موفق ارائه دهد. مطالعه كتاب‌هاي روانشناسي (شخصيت) قيافه‌شناسي، جامعه‌شناسي و زيباشناسي براي او ضرور است.
چرا در ايران نمي‌توانيم گريم‌هاي فوق تصور داشته باشيم؟ در كشورهاي ديگر، چهره‌هاي عجيب و غريب را شاهديم.
در ايران اغلب فيلم‌ها رئال و حقيقي يا تاريخي هستند و فيلم‌هاي سوررئال و تخيلي كار نمي‌شود. امروزه در سينماي غرب شخصيت‌هاي عجيب و غريب و تخيلي طرف‌دار بسيار دارد. از اين رو در گريم سينما از مبحث‌هاي ساخت: مانكن، عروسك شخصيت‌هاي تخيلي ساخت بدن بازيگر يا قسمتي از بدن بازيگر و افكت گريم بر آن‌ها كه موجب تصاوير خارق‌العاده مي‌شود مانند: انفجار سر، قطع دست و پا، دو نيمه شدن بدن و... بسيار استفاده‌ مي‌شود.
براي ساخت شخصيت‌هاي تخيلي، تنها طراح و گريمور كار نمي‌كنند بلكه بيست تا سي نفر روي چهره اين شخصيت فعاليت مي‌كنند. طراحي، ساخت مجسمه، ساخت قالب‌ها، ساخت پوسترها وصل كردن پوسترها به هم كار گذاشتن ابزارآلات در آن حركت اعضاي بدن و ايجاد صدا و بالاخره حركت كلي آن با سيستم مكانيكي و الكترونيكي از راه دور. چنانچه فيلم‌نامه‌اي بر اساس اين شخصيت‌ها نوشته شود استادان مي‌توانند گروهي تشكيل بدهند و در اين راه نيز موفق باشند.
معضلات گريم در ايران چيست؟
من سال‌ها، با عشق براي تئاتر ايران كار كردم و دانشجويان بااستعدادي را آموزش دادم كه سال‌هاست كه طراح و مدرس اين رشته‌اند. در سال‌هاي اوايل انقلاب مابين هنرمندان تئاتر يك نوع‌دوستي، صميميت و اتحاد برقرار بود من شاهد بودم هنرمندان تئاتر با دل و جان نمايش را روي صحنه مي‌بردند و كمتر به ماديات فكر مي‌كردند.
نمايش‌هاي باارزشي مانند: مرده‌هاي بي ‌كفن و دفن، فيزيك‌دان‌ها، خسيس، هرپومته در زنجير سربازها و... .
جشنواره‌هاي فجر در سال‌هاي نخست شور و حال خاصي داشت و هنرمندان شهرستان با اميد بسيار، در اين جشنواره‌ها شركت مي‌كردند. امروزه متأسفانه تئاتر وضعيت ثابتي ندارد به‌خصوص در شهرستان‌ها بسيار نابسامان است و همين‌طور رشته‌هاي وابسته به آن، واحد گريم مركز هنرهاي نمايش با هنرمنداني نزديك به بيست سال كار هنوز وضعيت ثابتي ندارند و سال‌هاست در سرگرداني به سر مي‌برند. در جشنواره دهه فجر نامي از‌ رشته گريم و افراد آن برده نمي‌شود در صورتي كه يكي از كارهاي سنگين جشنواره به عهده اين واحد است. اميد است مسئولان هنري توجه بيشتري به تئاتر و رشته‌هاي وابسته آن و نيز گريم داشته باشند.
امروزه با ديدن يك دوره كوتاه در يك آموزشگاه گريمور و حتي طراح گريم مي‌شوند و يا آساني مجوز براي بازگشايي آموزشگاه دريافت مي‌كنند! در سريال‌هاي تلويزيوني به غير از كارهايي كه استادان بزرگ گريم خانم‌ها و آقايان انجام داده‌اند اسامي در تيراژ به چشم مي‌خورد كه به عنوان طراح معرفي شده‌اند. به همين دليل اغلب گريم خانم‌ها آرايش است. از دختر 16 ساله تا خانم 60 يا 70 ساله ابروان تراشيده تاتو شده سياه نازك دارند. متأسفانه اين‌ها اطلاع ندارند كه رنگ سياه و سفيد رنگ‌هاي ممنوعه گريم دوربيني هستند. مسئولان سازمان صدا و سيما بهتر است اين سريال‌ها را پيش از پخش به استادان گريم خود سيما نشان دهند و يا ضوابطي براي طراحي در نظر گرفته شود. آرايش، با گريم متفاوت است با اين طراحي‌هاي نادرست لطمه به رشته هنري گريم وارد مي‌شود.
شما چه راهكاري براي پيشرفت هنر گريم در ايران توصيه مي‌كنيد؟
در دانشكده‌ها دانشجو تئاتر و سينما دو واحد گريم و ماسك (گروه تئاتر و دوربين) را مي‌گذراند تازه با گريم آشنا مي‌شود. سال‌ها مسئولان تلاش كردند تا واحد بيشتري به اين درس داده شود ولي موافقت نكردند. جوانان بسياري هستند كه مي‌خواهند اين رشته را كامل دنبال كنند. من عقيده دارم وزارت ارشاد اسلامي يا سازمان صدا و سيما هنرستان گريم و ماسك كامل به مدت سه سال داير نمي‌كنند.
گريم صحنه و دوربين را كامل و ساخت مانكن شخصيت‌هاي عجيب و غريب، حركت آن‌ها و افكت گريم و غيره را با آن‌ها بياموزند و از همه مهم‌تر دو واحد اخلاق هنرمند براي آن‌ها در نظر بگيرند كه هنرمند بايد چگونه باشد و چگونه رفتار كند.
شايد كه در آينده نيز هنرمندان سينما به فكر ساختن فيلم‌هايي با شخصيت‌هاي تخيلي بيفتند چون اين‌گونه فيلم‌ها طرف‌دار بسيار دارد به‌خصوص نزد جوانان.

پی‌نوشت
1. SURREAL
2. EFFECT
3 . ANIMISHE
4 . SHAMAN

 

» نسخه قابل چاپ     » ارسال صفحه برای دوستان

 

 

Soreie Mehr - Header

تمامی حقوق اين پايگاه متعلق به شرکت سوره مهر می باشد. استفاده از مطالب اين پايگاه با ذکر منبع، مجاز است.

تعداد بازديد از صفحات: 53560606